Adıyaman Ticaret ve Sanayi Odası (ATSO), İpekyolu Kalkınma Ajansı (İKA) ve Kalkınma Bakanlığı’nın ortaklaşma bir çalışması olarak 2013 yılında gerçekleştirilen "Adıyaman Mermer Endüstrisi Potansiyelini Harekete Geçirme Projesi" kapsamında, Ekonomist Dr. Haktan Sevsay'ın imzasıyla basılan "Adıyaman Mermer Endüstrisi Rekabetçilik Analizi ve Stratejik Yol Haritası" isimli kitapta Adıyaman mermer rezervinin 1 milyon bin üçyüz ton olduğu tahmininde bulunuluyor.

Konumuz aslında Türkiye'nin genelindeki mermer (doğaltaş) madeninin durumunu içeriyor ama bu sektörde kalite açısından en değerli stoklara sahip olup son yıllarda adeta talan edilen Adıyaman mermerine dikkat çekmek zorunluluğu hissettiğimi belirtmek isterim, zira bu rezervin kapsama alanı sadece Adıyaman değil, Elazığ'a kadar uzanan bakir bir maden potansiyeli söz konusu.

Mermerin dünyadaki tüketim verilerine de değinilen kitapta, 2007 verilerine göre birinci sırada yıllık 6 bin 401 tonla Çin olduğu vurgulanırken Çin'in yılda 846 milyon 723 bin 133 dolarlık ithalatının yüzde 39.24'ünü Türkiye'den temin ettiğini görüyoruz.

Dr. Sevsay'ın tesbitine göre mermer ihracatında da Çin'i ilk sırada görüyoruz, Türkiye ise İtalya'dan sonra üçüncü sırada. 2012 verilerine göre yıllık ihracatımız 650 bin ton olup tonunu 5 bin dolara satıyoruz ki dünyanın en düşük fiyatlarından biriyle bu piyasadayız.

"Türkiye'de hemen tüm mermer ocakları Çin'le ticari ilişki içerisindedir. Son üç yıldır sektörün en büyük pazarı haline gelen Çin'e mermer ve doğaltaş ihracatı her yıl ortalama yüzde 20 artmaktadır" diyen Dr. Sevsay'ın kitabının en önemli vurgusu "mermerimizin petrolden daha değerli" olduğudur.

Nitekim içerisinde bulunduğumuz 2020'de Covid-19 virüsüyle ayyuka çıkan ve neredeyse 3. Dünya Savaşı'na dönüşen ekonomi savaşında geçen ay dibevuran petrol fiyatları da geçen yüzyılda petrolün ve ondan önceki yüzyılda altının paraya yönverme hükmünün sona erdiği açıkça görülüyor.

Uluslararası güç savaşının 2023'e endeksli bir planla yıllar öncesine dayalı bir satranç müsabakasını andıran hamleleri giderek ölümcül noktalara vuruyor.

Kalabalık nüfusuyla insan emekli üretimle de teknolojisini güçlendiren Çin'in bir anda sanal paraya geçişi ve ardından ortaya çıkan (kaynağı henüz tesbit edilemeyen) Covid-19 isimli bakteriyolojik silah bütün dünyada sağlık sektoründen başlayarak her sektörde tamiri kısa vadede mümkün görülmeyen yıkımlara neden oldu.

Geçen yıla kadar dünyanın en güçlü ülkesi gibi görülen ABD'yi neredeyse iflasın eşiğine getiren bu son hamleler İngiltere ve diğer Avrupa Devletlerini de şoka sokmuş durumda..

Biz, yani Türkiye ise ülke olarak bu savaştan en az hasarla çıkmaya çalışırken henüz "bu hızlı ekonomik değişimden nasıl kârlı çıkarız" sorusunu aramakta geç kalmamalıyız.

Bunun için de (kısaca) iktidar-muhalefet politik çekişmelerini olabildiğince asgariye indirip daha çok bilimsel araştırmalara yönlenilmesinde fayda görüyorum.

Yıllardır kafamı kurcalayan "dünyada herkes dijital ortamda gelişen tekonolojiyle meşgulken, Amerika başta olmak üzere birçok ülke petrole dayalı politikalarla plan-projeler üretirken Çin'in ıvır-zıvır diye adlandıracağımız ürünlerle neden oyalandığı ama bir yandan da mermer ithalatına büyük önem verip bu sektörden ne umduğu" sorusunun cevabı yavaş yavaş netleşiyor.

Mermerin kullanım alanlarına baktığımızda özellikle oluşumunda bulunan kalsit bakımından büyük önem arzediyor.

Başka bir deyişle kalsit üretiminde dünya lideri olmamız mümkünken bu sektöre yönelmekte gecikmemeliyiz.

Maden Tetkik ve Arama (MTA) Kurumunun bu konudak resmi açıklamasını dikkatinize sunarak mermerimizi bilinçsizce satmak yerine kalsit açısından işleyerek birçok sektörde dünya piyasasında lider olmamızın mümkün olduğunu hatırlatmak istiyorum:

Kalsit bir mineral adı olup karbonatlı kayaçları oluşturan bu mineralin kimyasal yapısı CaCO3’dır. Çeşitli şekillerde kristal halde bulunan (rombaeder, skalenoeder şeklinde kristallenir)  camsı parlaklıkta, renksiz saydam yapıdadır.  Kolay öğütülür ve beyaz renkli bir toz elde edilir. Sertliği Moh’s skalasına göre 3, yoğunluğu ise 2,6-2.7 aralığındadır. Ülkemizde kalsit adı ile üretilen mineral, karbonatlı kayaçların (kireçtaşı, mermer, tebeşir) ana mineralidir. Bu formasyonlar;

Kireçtaşları (Metamorfizma geçirmemiş): Birincil kayaçlardan beyaz renkli olanları Fransa, Mısır gibi ülkelerde öğütülerek değerlendirilir.

Mermerler: Kireçtaşlarının metaforfizmayla yeniden kristalleşmesi ile oluşur. Ülkemizde mermer olarak yapı sektöründe ve beyaz renkli ve iri kristalli olanları bu rapora konu olan mikronize dolgu sanayiinde kullanılır.

Kristal kalsitler: Kireçtaşı formasyonu arasında çatlak dolgularında saf saydam kristaller şeklinde oluşur. Genellikle ticari olarak üretim yapılamamaktadır.

Tebeşir: Organik fosiller olup İngiltere’de, Fransa’da ve Avrupa’nın bazı yörelerinde bulunur. Beyazlık derecesi 87-88 civarında olup öğütülmesi kolaydır.  Fakat ülkemizde üretimi yapılmamaktadır.

Dünyada ticari olarak üretilen kalsit (kalsiyum karbonat) oluşumları,

* Beyaz renkli kalkerler
* Beyaz renkli, saf kireçtaşları
* İri kristalli mermerler (Türkiye’de üretilen)
* Beyaz tebeşir oluşumları
olmaktadır.

Bunların içerisinde beyazlığı en yüksek olanlar iri kristalli mermerlerdir. Ancak öğütmede kullanılan enerji diğerlerine göre daha fazladır. 

Çanakkale Karabiga Bölgesi, Türkiye’de mevcut en iri kristalli kalsit oluşumlarından biridir.  Granit kontağında oluşan kalsit yatakları yüksek beyazlıktadır ve öğütülmesi kolaydır, fakat Ege Bölgesi ve Niğde’de bulunan oluşumlara göre beyazlığı daha düşüktür. Bayramiç, Biga, Ezine’de mermer yatakları bulunmaktadır. Balıkesir Erdek ve Manyas’da çok zengin iri kristalli mermer yatakları ve ocakları bulunmaktadır. Trakya’da Yıldız dağları, Bursa Orhaneli’nde mermer ve Dolomitik mermer yatakları bulunmaktadır. Bursa Orhangazi, Keles, İnegöl zengin mermer yataklarına sahiptir, fakat üretim çok küçük çapta yapılmaktadır. İzmir Tire, Gölmarmara, Akhisar, Torbalı mermer yatakları bulunmaktadır. Beyazlık derecesi daha önce belirtilenlerden daha düşüktür. Muğla Yatağan ve Kavaklıdere Bölgesi kristal yapısı daha küçük fakat kimyasal yapısı daha saf, öğütülebilirliği kolay çok zengin mermer yataklarına sahiptir ve beyazlığı çok yüksektir. Niğde Bölgesi çok zengin rezerve sahiptir ve buradaki kalsit yatakları Türkiye’deki en beyaz oluşumlardır. Bu bölgede çok hızlı bir şekilde üretim artışı yapan kalsit ocakları bulunmaktadır. Günümüzde birçok üretici Niğde Bölgesi’ndeki bu ocaklardan hammadde temin etmektedir. Son yıllarda bu nedenle Niğde’de yatırımlar çok ciddi bir artış göstermiştir. Yukarıda belirtilen bölgeler, rezervi 10 milyonlarca tonla ifade edilebilen çok zengin rezerve sahip bölgelerdir.  Bunların dışında Anadolu’nun hemen her bölgesinde henüz üretim ve rezerv tespiti yapılmayan kalsit oluşumlarına rastlamak mümkündür.  Bilinen rezervlerin toplamı yüz milyonlarca ton ile ifade edilebilir.

Dikkati çeken en önemli noktalar Türkiye’deki rezervlerde; 

* CaCO3 yüzdesi yüksektir.
* Silis, demir ve magnezyum gibi safsızlıkları çok düşük orandadır.
* Öğütüldükten sonraki beyazlık derecesi çok yüksektir.
* Cevherde beyazlık derecesinin yüksekliği boyada ve plastikte titanyum dioksit ve kağıtta optik beyazlatıcı tasarrufu sağladığı için daima tercih edilmektedir.

Mikronize boyutlarda kuru veya yaş sistemde öğütülmüş kalsitler;

* Kağıt sektörü
* Boya sektörü
* Plastik ve kablo sektörü
* İnşaat sektöründe sıva, macun, derz dolgusu, alçı üretimi
* Yapıştırıcılar
* Gıda sektörü (Türkiye’de henüz gelişmemiştir.)
* Seramik sektörü (60-100 mikron boyutu)
* Halı tabanı, yer muşambası sektörü
* İlaç sektörü
* Kömür santrallerinde hava kirliliğini önlemek için kullanılmaktadırlar. (Kaynak: MTA Resmi İnterner Sitesi)

Mehmet Emin Danış

Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.
Avatar
Sabri 2020-05-26 17:23:21

Yazı daki rakamlar doğruları yansıtmamaktadır. Hz İbrahim in kurban hikayesi gibi. Hangi sini düzelteyim. :)))

banner52